Publicatiedatum: 28-02-2019

Nieuws

Lek als een mandje | Blog Petra Raaijen

Toen wij in Nicaragua woonden, was de grens van Nicaragua naar Costa Rica zo lek als een mandje. Gingen wij naar Costa Rica, dan wisten we dat we bij de grens niet achter de ellelange rij vrachtwagens moesten gaan staan. Die moesten soms dagen wachten. Voor de nacht hingen veel chauffeurs een hangmat onder hun vrachtwagen.

Wij reden dus door tot het douanekantoor waar al veel bedrijvigheid was. Ging je netjes in de rij staan, was je al snel 6 uur kwijt. Maar slimme jongetjes wisten precies de weg naar de benodigde stempels om de grens te passeren. Dus gaven we onze paspoorten met dollars aan een van de jongens. Binnen een half uurtje was hij terug en konden wij verder.

Dit heeft overeenkomsten met het onderwerp van de brainstormsessie met verschillende gemeenten in het gastvrije Almere. Hoe voorkom je als gemeente dat uitkeringsgerechtigden en zorgaanbieders de wettelijke regels creatief gebruiken om snel geld te verdienen en niet voorzien in de hulpvraag? Voorkomen dus dat het mandje van het naleven van de wettelijke regels gaat lekken.

Almere

Om dit te voorkomen heeft de gemeente Almere haar afdeling Handhaving opnieuw ingericht. Zij hebben enthousiaste medewerkers aangesteld als boa’s met een strafrechtelijke achtergrond. Die gaan niet alleen op jacht naar boeven maar werken mee om er voor te zorgen dat het geld terecht komt bij de mensen die het echt nodig hebben. Zij werken samen andere gemeentelijke afdelingen en externe partners. Hun meerwaarde is de bewustwording van mogelijke fouten en fraude bij de hulpaanvragen die de gemeente krijgt. Dit heeft tot gevolg dat het aantal uitkeringen flink gedaald is. Almere legt deze werkwijze vast in een afdelingscontract en zoekt de basis in het Armoedebeleid. Maar het streven is een strategisch Handhavingsbeleid.

Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren

De gemeenten Huizen, Blaricum, Eemnes en Laren werken op dezelfde manier. Deze gemeenten spreken echter niet van toezichthouders maar van fraudepreventiemedewerkers. Het doel is burgers beschermen tegen fouten en fraude en dat voorkomt veel financiële ellende. De gemeenten hebben dit vastgelegd in het preventie en beschermingsbeleid. Dit beleid kreeg pas bestuurlijke draagvlak nadat een jaar lang op de ‘oude’ manier was gewerkt en het aantal uitkeringen en bezwaarschriften flink steeg.

Enschede

De gemeente Enschede zet steeds meer in op preventie door:

  • Voorlichting geven over welke inkomsten mensen moeten opgeven bij een uitkering. Zoals inkomsten uit hobby’s, vrijwilligerswerk of een handeltje via Marktplaats.
  • Geregeld contact met de uitkeringsgerechtigden en cliënten met een pgb.
  • Leesbare informatie verstrekken via nieuwsbrieven en op de website van de gemeente.

Dit wordt uitgevoerd door consulenten Handhaving (in werkelijkheid toezichthouders). Enschede heeft een Handhavingsplan 2016-1019 met jaarlijkse uitvoeringsplannen.

Putten

De gemeente Putten onderzoekt hoe zij haar toezicht en naleving kan regelen en kijkt zoals het hoort bij andere gemeenten af. De gemeente bouwt vooral op de korte lijnen tussen de betrokkenen bij toezicht en handhaving.

In een andere middelgrote gemeente is de situatie totaal anders. De toezichthouders, de consulenten, de accounthouders, de beleidsmedewerkers, de wijkcoaches doen hun werk maar kennen elkaar niet, delen geen gegevens en zoeken elkaar niet op.

Enthousiaste managers, beleidsadviseurs en toezichthouders kunnen in gemeenten veel financiële ellende voorkomen door preventief de hulpvraag goed uit te zoeken. Niet alleen om boeven te vangen, maar om mensen te beschermen tegen fouten en fraude. Naast het delen van goede voorbeelden zoals hierboven, willen we met elkaar werken aan:

  • De fraudebewustwording van consulenten en afdeling inkoop.
  • Meer samenwerking tussen toezichthouders, consulenten en inkoop.
  • Duidelijkheid over gegevensuitwisseling.
  • Betrekken van het college van B&W en de gemeenteraad.

Wij, als VNG KCHN, willen gemeenten uitnodigen om samen deze stappen te zetten en een duidelijke visie op toezicht en naleving uitdragen. Wij willen niet dat uitkeringsgerechtigden met ludieke acties en onrechtmatige aanvragen snel geld verdienen. Ook willen we niet dat zorgaanbieders met paspoorten of DigiD’s van cliënten veel geld verdienen ten koste van cliënten. Optimale dienstverlening aan cliënten met een hulpvraag: daar draait het uiteindelijk om. Daarmee voorkom je dat het mandje gaat lekken.

Petra Raaijen, senior adviseur Wmo 2015 en Jeugdwet VNG KCHN