Publicatiedatum: 07-08-2019

Nieuws

Onderzoek naar eerlijke algoritmen voor beleid

In de Nederlandse samenleving worden steeds meer beslissingen genomen door geautomatiseerde systemen die gebruik maken van algoritmen. Maar hoe eerlijk is de toepassing van algoritmen? Rik Helwegen, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), zocht het uit voor de gemeente Amsterdam. Hij maakte daarvoor gebruik van diverse CBS-bestanden.

Datagedreven aanpak

Onlangs kwam een grote Nederlandse gemeente in het nieuws omdat die gemeente algoritmen inzet om fraude met sociale welzijnsregelingen op te sporen. Daar protesteerden tientallen burgers tegen, omdat dit gebeurde in wijken met relatief veel inwoners met een migratie-achtergrond. Dat vonden ze discriminerend. ‘Steeds meer gemeenten experimenteren met een data gedreven aanpak’, zegt Helwegen. ‘Daarbij worden in toenemende mate algoritmen ingezet die gebruik maken van machine learning. Dat hoeft geen nadelig effect te hebben, maar op het moment dat etniciteit of andere gevoelige achtergrondkenmerken van personen de beslissingen die gemeenten of andere organisaties nemen beïnvloeden, kan dat ethische of wettelijke bezwaren opleveren.’

FairTrade-methode

Voor de jonge onderzoeker was dat reden om een praktische methode te ontwikkelen, die ervoor zorgt dat de inzet van algoritmen tot een eerlijk antwoord op complexe vragen leidt. Voor deze zogeheten FairTrade-methode baseert Helwegen zich op de causaliteitstheorie. De methode corrigeert aan de hand van schattingen causale verbanden, die voortkomen uit de combinatie van data en domeinkennis.

Experimentele setting

Helwegen was een paar maanden bezig met theoretisch onderzoek in een experimentele setting. Vervolgens wilde hij het model testen in de praktijk. ‘Daarvoor heb ik meerdere organisaties en bedrijven benaderd. De gemeente Amsterdam reageerde gelijk, want zij herkenden het probleem.’

Helwegen sprak met deskundigen bij de gemeente Amsterdam en het CBS op het gebied van het sociaal domein en testte zijn model met succes op een selectie van ongeveer 11.000 profielen van Nederlanders die bijstand ontvangen of in het verleden veroordeeld zijn omdat zij onterecht een uitkering kregen. Voor het experiment kreeg hij toegang tot het Stelsel van Sociale Bestanden van het CBS. De testen voerde hij uit in de streng beveiligde werkomgeving van het CBS, onder strikte privacy-voorwaarden.

Meer informatie

Lees het hele artikel op de website van het Centraal Bureau voor de Statistiek.