Leer- en ontwikkelprogramma toezicht en handhaving

In het 'Whitepaper toezicht en handhaving: vangrail van de samenleving' (pdf) wordt de toekomstbestendige rol van toezicht en handhaving als onderdeel van de integrale dienstverlening door gemeenten beschreven. Om gemeenten te ondersteunen bij het inrichting hiervan, zet VNG KCHN het leer- en ontwikkelprogramma toezicht en handhaving op.

De ambitie van VNG KCHN is om gemeenten te helpen tot een integrale aanpak te komen, waarbij vanuit verschillende disciplines inzicht in een situatie ontstaat. Dit kan betekenen dat je als gemeenten eerst op toezicht en handhaving voor specifieke wetten wil versterken of dat je al over de domeinen heen kunt kijken. De behoefte verschilt per gemeenten. Het leidende principe is dat vanuit een integraal beeld, gemeenten in de meest effectieve volgorde stappen kunnen zetten en de ondersteuning bieden, die leidt tot een betere en duurzame kwaliteit van leven en samenleving.

VNG KCHN zoekt gemeenten om dit programma gezamenlijk uit te voeren en het netwerk uit te breiden.

Noodzaak leer- en ontwikkelprogramma

Eigenlijk is het heel eenvoudig: steeds meer gemeenten pakken de dienstverlening binnen het sociale domein integraal aan. Toezicht en handhaving leveren – als onderdeel hiervan – een fundamentele bijdrage aan de effectiviteit en het preventieve karakter ervan. Een belangrijke opgave hierbij is het voorkomen van ‘achteraf’ controleren en sanctioneren. Dat kan door de rol van het toezicht te versterken door de verschillende gemeentelijke domeinen te verbinden. Het 'sluiten' van de kleine driehoek Sociaal Domein (zie het figuur hiernaast) is hierin een eerste stap. Uiteindelijk is het doel om ook met andere domeinen te verbinden. Zo kunnen gemeenten bijvoorbeeld ontwikkelingen in kamerverhuur relateren aan zorgfraude en inzicht krijgen in de ondermijnende criminaliteit die het sociale domein raakt.

Wat houdt het leer- en ontwikkelprogramma in?

Het leer- en ontwikkelprogramma sluit aan op de verschillende fasen waarin gemeenten zich op het gebied van integraal toezicht en handhaving bevinden. Ook sluit het aan bij bestaande initiatieven en programma’s vanuit de verschillende domeinen. Het programma heeft als doel om de ontwikkelkracht van gemeenten te bevorderen en te ondersteunen, onder meer door de onderlinge uitwisseling van kennis, ervaring en werkwijzen te stimuleren. Daarnaast bestaat er behoefte aan nieuwe standaarden en/of afspraken met ketenpartners.

“Samenwerking is belangrijk, niet alleen in repressieve zin, dus op het gebied van handhaving, maar vooral ook preventief. Ervoor zorgen dat mensen in beeld krijgen en blijven die hulp nodig hebben maar dat zelf misschien niet zoeken. Integraal werken maakt de drempel lager voor die mensen om echt hulp te accepteren.”

Mark Sandmann, wethouder gemeente Apeldoorn

Planning in stappen

Het streven is om in de toekomst alle gemeenten aan te sluiten bij het leer- en ontwikkelprogramma toezicht en handhaving. Zo ontstaat de capaciteit die nodig is om de ontwikkelkracht van gemeenten te vergroten.

Vanaf september 2019 starten VNG KCHN het programma met maximaal 10 gemeenten. Later kunnen andere gemeenten aansluiten. Inhoudelijk ziet het traject er als volgt uit:

  1. Scan geeft inzicht en richting
    Een vragenlijst en interviews geven inzicht in waar de gemeente staat op het conceptuele model van integraal denken en doen (zie de figuur hiernaast). Vanuit dit inzicht wordt verkend waar voor de gemeente de speerpunten voor ontwikkeling liggen.
  2. Uitwerking naar een plan
    De beelden uit de scan worden uitgewerkt tot een maatwerkadvies. VNG KCHN ondersteunt waar nodig en monitort de voortgang van het gemeentelijke ontwikkeltraject.
  3. Een landelijk beeld
    De beelden die worden opgehaald met de scan bij de deelnemende gemeenten, worden verwerkt tot een landelijk beeld van behoeften, bestaande tools of beleid en goede en slechte ervaringen. Gemeenten kunnen kennis naar behoefte en in eigen tempo uitwisselen en gezamenlijke ontwikkellabs inrichten.
  4. Breed gedragen behoeften
    Veel voorkomende ontwikkelbehoeften of onderwerpen kan VNG KCHN oppakken als speerpunt. Daarvoor worden ook de ontwikkelingen die bij partners gaande zijn geïnventariseerd. Hierbij kan VNG KCHN het voortouw nemen ten aanzien van een bepaalde ontwikkeling of dit juist beleggen bij een partner. Denk bij speerpunten aan 'gegevensdeling met preventie als doel' of 'van praktijk naar visie en richting'.
  5. Lobby naar wetgever en partners
    Belemmeringen kunnen soms, maar niet altijd, worden ‘wegontwikkeld’. In die gevallen waarin de wetgever of ketenpartner in actie moet komen, worden opgepakt via de VNG.
  6. Continue verbetercyclus
    Ontwikkelingen brengen nieuwe uitdagingen, kansen en inzichten. Het uitgangspunt is dat de scan na verloop van tijd een ander resultaat geeft. Evaluatie en bijsturing maken deel uit van de continue verbetercyclus integraal toezicht en handhaving.

Doet u ook mee?

Als pilotgemeente profiteert u als eerste van de uitwisseling van kennis en heeft u invloed op de prioriteiten en speerpunten waar VNG KCHN mee aan de slag gaat. Ook krijgt uw gemeente als eerste inzicht in waar zij staat op het gebied van integraal toezicht en handhaving en in welke externe ontwikkelingen en producten al voorhanden zijn. Is uw gemeente koploper op een bepaald onderwerp, dan biedt dit programma u een podium om dit breed uit te dragen.

"Handhaving en naleving zijn noodzakelijk om ervoor te zorgen dat we als overheid mensen ook kunnen blijven helpen."

Jantine Kriens, algemeen directeur VNG

Het programma staat open voor alle niveaus: bestuur, beleid, management en uitvoering. Ook stopt het niet bij het gemeentehuis. Ook professionals die bijvoorbeeld taken uitvoeren in gemeentelijke regelingen of actief zijn in wijkteams zijn welkom. Want integraal, dat zijn we allemaal!

Meer informatie

Heeft u vragen of wilt u meer weten? Neem dan contact op met Suzan van Leeuwen tel. 06 83 01 98 28.